‘Meer dan huiswerk’ is ontstaan vanuit een duidelijke nood: jongeren hebben te veel verantwoordelijkheden. De eerstelijnszone Antwerpen Zuid, CM en Solidaris werkten samen rond het mentaal welzijn bij jongeren. Het traject was boeiend: we leerden over hun draagkracht en ontdekten hoe groot de draaglast is.
Uit onderzoek bij Antwerpse jongeren blijkt dat sommigen verantwoordelijkheden opnemen die niet bij hun rol passen. Ze tolken bij diensten en officiële instanties, zorgen voor broertjes en zusjes, regelen de administratie en werken na schooltijd alsof ze een voltijdse job hebben. ‘Jongeren worden op jonge leeftijd belast met zorgen over huisvesting, financiën of zelfs illegaliteit’, zegt een leerkracht lager onderwijs.
Deze extra taken wegen zwaar. Ze zorgen voor schoolverzuim, lagere resultaten en leerachterstand. Soms moeten jongeren zelfs van studierichting veranderen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Een leerkracht secundair onderwijs legt uit: ‘Jongeren kunnen hun huiswerk niet maken, daardoor verliezen ze interesse in school. Ze geraken dan moeilijk uit die vicieuze cirkel.’
Jongeren komen in contact met ingewikkelde thema’s. Dat vraagt veel inhoudelijke kennis én emotionele draagkracht. En die zijn nog in volle ontwikkeling. ‘Jongeren komen niet uit vrije wil helpen’, zegt een medewerker van een mutualiteit. ‘Ze hebben geen keuze. Je merkt aan hun lichaamstaal dat ze het niet graag doen.’
Ook diensten die informatie moeten geven staan onder druk. Deontologie botst met het recht op volledige informatie. Patiënten missen kansen op zorg omdat de jongeren hen moet ondersteunen. ‘Diensten waar papieren ingevuld moeten worden, zouden daar zelf bij moeten helpen’, zegt een procesondersteuner van 1G1P. ‘Er zijn meer toegankelijke onthaalmomenten nodig.’
We willen deze extra taken bespreekbaar maken. Jongeren verdienen waardering voor hun inzet, maar ook bescherming. Dit is geen individueel probleem, het is een maatschappelijk vraagstuk. Zowel beleidsmakers, organisaties, scholen, gezinnen als de samenleving dragen hierin verantwoordelijkheid.
Om beter zicht te krijgen op de situatie, verspreidden we een online bevraging bij scholen, jeugdwerk en welzijns- en gezondheidsorganisaties in Antwerpen. We kregen 46 antwoorden. De gesloten vragen zijn samengevat en weergegeven in cijfers. De open vragen vormden input voor de aanbevelingen.